Cách Tìm Hướng Bắc: Bằng La Bàn, Mặt Trời và Sao Bắc Cực ở Việt Nam

Biết hướng bắc ở đâu là bước đầu của mọi việc liên quan đến phương hướng: hiểu lời chỉ đường, xem hướng nhà, dựng lều hay đọc bản đồ. Tin tốt là có vài cách dễ để làm điều đó, và nhanh nhất thì đang nằm trong túi bạn.

1. Tìm hướng bắc bằng la bàn điện thoại

Đây là cách nhanh và chính xác nhất. Gần như điện thoại thông minh nào cũng có từ kế, tức cảm biến la bàn.

1. Mở Online Compass và chạm Bật la bàn.
2. Giữ điện thoại nằm ngang, song song mặt đất.
3. Xoay người từ từ đến khi màn hình hiện 0° và B. Cạnh trên của điện thoại lúc này chỉ hướng bắc.
4. Nếu con số nhảy lung tung, xoay điện thoại theo hình số 8 để hiệu chỉnh.

La bàn chỉ bắc từ. Ở Việt Nam bắc từ lệch bắc thật chưa đến 2° về phía tây, nên với nhu cầu hằng ngày thì gần như không khác biệt. Khi cần khớp chính xác với bản đồ, chạm Bắc thật.

Hướng nam và các hướng còn lại

Tìm được hướng bắc nghĩa là bạn đã có mọi hướng khác. Hướng nam nằm đối diện hướng bắc, tức 180°. Khi nhìn về hướng bắc:

Vị trí	Hướng
Phía trước	Bắc (0°)
Bên phải	Đông (90°)
Sau lưng	Nam (180°)
Bên trái	Tây (270°)

2. Tìm hướng bằng mặt trời: cẩn thận ở Việt Nam

Ở châu Âu hay Nhật Bản, người ta hay nói “buổi trưa mặt trời ở phía nam”. Ở Việt Nam điều này không phải lúc nào cũng đúng. Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam nằm phía nam chí tuyến Bắc (23,4° vĩ bắc), nên mỗi năm có hai ngày mặt trời đứng đúng đỉnh đầu vào buổi trưa. Giữa hai ngày đó, khoảng giữa mùa hè, mặt trời buổi trưa lại lệch sang phía bắc.

• Mùa khô và mùa đông (khoảng tháng 9 đến tháng 4): mặt trời buổi trưa ở phía nam, bóng của bạn đổ về phía bắc. Cách này dùng được.
• Giữa mùa hè: mặt trời buổi trưa gần đỉnh đầu, bóng rất ngắn và có thể đổ về phía nam. Đừng dựa vào nó.

Cách an toàn hơn quanh năm là phương pháp bóng nắng:

1. Cắm một cây que thẳng đứng xuống đất và đánh dấu đầu bóng.
2. Chờ 15 đến 20 phút rồi đánh dấu đầu bóng mới.
3. Nối điểm đầu đến điểm sau: đường này chạy gần đúng theo hướng tây sang đông. Hướng vuông góc với nó là trục bắc nam.

Mặt trời mọc ở đông, lặn ở tây, nhưng chỉ chính đông, chính tây vào khoảng tháng 3 và tháng 9. Mùa hè mặt trời mọc lệch về đông bắc, mùa đông lệch về đông nam. Dù vậy, lệch này ở Việt Nam nhỏ hơn nhiều so với các nước ở vĩ độ cao.

3. Ban đêm: sao Bắc Cực

Vào đêm quang, sao Bắc Cực (Polaris) nằm gần như đúng phía trên hướng bắc. Cách tìm:

1. Tìm chòm Đại Hùng (Gấu Lớn), có bảy ngôi sao sáng tạo hình chiếc gáo.
2. Nối hai ngôi sao ở mép miệng gáo và kéo dài khoảng năm lần khoảng cách giữa chúng.
3. Ngôi sao không quá sáng mà bạn chạm tới là sao Bắc Cực. Điểm trên đường chân trời ngay bên dưới nó là chính bắc.

Độ cao của sao Bắc Cực bằng vĩ độ của bạn: khoảng 21° ở Hà Nội, 16° ở Đà Nẵng và chỉ 11° ở TP. Hồ Chí Minh. Vì vậy nó nằm khá thấp, dễ bị nhà cửa hay cây cối che, và cần trời quang, ít ánh đèn.

Những mẹo không đáng tin

Các mẹo như “rêu mọc ở phía bắc thân cây” hay “chảo vệ tinh luôn quay về phía nam” đều không chắc chắn. Rêu mọc theo bóng râm và độ ẩm; chảo vệ tinh quay về vệ tinh mà nó được chỉnh, và ở Việt Nam nhiều chảo quay về hướng đông nam hoặc tây nam. Chúng chỉ cho ước đoán rất thô.

Sau khi tìm được hướng bắc, xem bảng 16 hướng và góc độ trong la bàn đông tây nam bắc.